Is 2025 nu wel of niet een mastjaar voor beukennoten?

Voor eikels is 2025 in ieder geval wel een mastjaar. Alleen al op de Veluwe is de schatting dat er ruim 4,7 miljoen kilo aan eikels is gevallen [1]. Het absolute topjaar voor eikels was naar verluidt het jaar 2000, met 10 miljoen kilo eikels. Goed voor de vele soorten dieren in de bossen. En de eikels die niet worden opgegeten kunnen voor een nieuwe generatie eikenbomen zorgen.

Maar hoe zit het nu met de beuk? Mastjaar of niet? Volgens bioloog Van Vliet van de Universiteit Wageningen levert 27% van de beuken beukennoten op diezelfde Veluwe [2]. Wel 0,7 miljoen kilo van die hele lichte beukennootjes [1]. En dan ook gelijk heel veel beukennoten per boom. Bestaat er zoiets als een 27% mastjaar?

Ongepeld wegen 10 beukennoten nog in hun jasjes ongeveer 4 gram. 0,7 miljoen kilo levert dan ongeveer 1.750.000 beukennootjes. Er zijn dagen dat ik er minder raap. Maar onder de goede boom ook in 2025 genoeg beukennoten kunnen scoren.

Beukennootjes pellen is voor mij een zen moment. Zen betekent zoveel als een moment van lekker in je vel zitten, dat je even heel geconcentreerd bent en dat je je bewust bent wat er op dat moment speelt. Meteen al 3 definities. Zen is ook een concentratie-meditatie. Zen is daarbij een beetje ongrijpbaar, zoals zoveel meditatietechnieken en trage bewegingsleren uit Azië.

Tai chi bijvoorbeeld. Als beweging, en niet als vechtsport, geweldig. Wij leerden deze innerlijke bewegingskunst onder begeleiding. Je beweegt volgens een vaste volgorde en de leraar helpt je een startoefening van een paar minuten goed uit te voeren. Die oefening wordt na verloop van tijd telkens verlengd, tot je wel 20 minuten (of langer!) traag en gecontroleerd beweegt. Ook zonder begeleiding heel je lichaam 1.  Je voelt je spieren sterker worden en meer controle krijgen. Geweldig. Maar ja, leraar vertrokken. Dus verder dan 20 minuten zijn we niet gekomen. Alleen door herhalen kunnen wij nu langer. Al een tijdje niet meer af en toe onder begeleiding gedaan. Niet ideaal.

Van anderen hoor ik wel eens dat ze door deeg vormen en kneden in een soort van slaap-trance komen. Mag ook, bij mij werkt het anders. Het is meer onspanning door de herhaalde kneedbewegingen.

Deeg maken, ik kan het wel elke dag doen. Al speelt er vast ook mee dat je daarna dat deeg, met een variatie aan toppings, in de oven kunt bakken en daarna lekker kunt eten. Meer een Pavlov momentje ook misschien, dan een zen moment voor mij.

De eerste keer dat ik uberhaupt van zen hoorde, was via het boek Zen and the Art of Motorcycle Maintenance, van de Amerikaanse schrijver en filosoof Robert Pirsig, uit 1974. Moest je gelezen hebben, zei men op de middelbare school. Begrijpen gaat alleen wel wat beter als je al flink wat meer levenservaring hebt opgedaan.

Beukennootjes zijn het startpunt van deze maaltijd. De rest is erbij gezocht.

Over het hoe en wat van de 3 soorten clémont kaasjes hebben het al eerder uitgebreid gehad. Clémont kaasjes zijn toegankelijke witschimmelkaasjes en ze smaken mild en romig.

Clémont rouge is een roodkorst kaas die gemaakt is met vegetarisch stremsel. De rode kleur komt van paprika extract. De korst van roodkorst kaas smaakt daardoor heel anders dan het binnenste van roodkorst kaas. Dat smaakverschil gaan we hier uitnutten. Gebruik van alleen de korst geeft een aparte smaak aan een maaltijd.

Zöpfli leent zich prima voor een snelle herfstmaaltijd als je druk bent, door een kooktijd van onder de 10 minuten. Daarom Zöpfli als pasta-soort gekozen. Het is een kleine pasta-soort, van onze oosterburen. Zöpfli lijkt een beetje op een dwergversie van fusillata casareccia, met nog een extra draai.

Aan het werk I

De in het bos geraapte nootjes eerst in een vergiet onder stromend water goed afspoelen en even laten uitlekken. Verspreid ze dan over een theedoek. Na een 5 minuten even ‘omroeren’. Daarna de droge beukennootjes, zonder eventueel nog aanhangend vuil, verzamelen in een kom. De theedoek buiten uitkloppen en dan op de wasstapel leggen.

Ga er dan op je gemak bij zitten en pel ze. Dit duurt even, zet je favoriete muziek op. Een zen moment. Een lang zen moment, want een uurtje ben je al gauw bezig.

Sommige nootjes en/of vliesjes zijn zwart of wit uitgeslagen. Alleen degenen met een bruin vliesje en licht bruine vrucht zijn bruikbaar. Daarom altijd meer nootjes oprapen dan je nodig hebt.

Verhit dan een brede koekenpan op een laag vuur en rooster de gepelde beukennootjes voor 10 minuten. Tijdens het roosteren knappen de vliesjes in tweeën. Door het verhitten verdwijnt de kleine hoeveelheid van de giftige stof fagine uit de nootjes.

Als de beukennootjes zijn afgekoeld kunnen de vliesjes vrij eenvoudig worden verwijderd. Eerst rullen tussen de handpalmen, daarna de nootjes rond bewegen in een vergiet. Beetje tegen de wanden duwen en de vliesjes laten gemakkelijk los.

Links nog in het napje. Daarnaast een nootje in het vliesje. Na verwarmen knap dat vliesje stuk. Rechts de buit: een kaal beukennootje. Nu nog even verhitten om het kleine beetje gif kwijt te raken.

Nog niet opeten (voor 2 personen)

• 150 gram Zöpfli of gemelli
• 60 gram gepelde beukennootjes, van ongeveer 200 verpakte nootjes (en daarom is een mastjaar nodig)
• 200 gram passata
• 40 gram korst van een zachte roodkorstkaas, hier clémont rouge
• 2 plakken katenspek
• zwarte peper

Aan het werk II

Breng water aan de kook voor de pasta.

Snij de katenspek in reepjes.

Snij de korst van clémont rouge in kleine stukjes.

Verwarm een brede koekenpan.

Leg de stukjes katenspek in 1 helft van de koekenpan. Giet de passata in de andere helft.

Kook de Zöpfli gaar volgens voorschrift.

Als de katenspek is uitgebakken, mengen door de passata.

Roer er de stukjes kaaskorst doorheen. Verhit nog 5 minuten.

Maal zwarte peper boven de passata.

Giet de Zöpfli af en meng deze door de tomatensaus.

Meng er dan de helft van de beukennoten doorheen.

Verdelen over de borden en daarna de rest van de beukennoten erover strooien.

Direct serveren.

Resultaat

Lekkere pasta-maaltijd met beukennoten.

De beukennoten bovenop proef je beter dan die door de pasta. Daar zorgen ze vooral voor een textuurtje.

Referenties

1. Arnold van Vliet en Gerrit Jan Spek, Ruim vijf miljoen kilo eikels en beukennootjes op de Veluwe vallen zeer vroeg, NatureToday, 27 september 2025. Laatst bezocht op 16 oktober 2025.
2. Bos al bezaaid met eikels, goed nieuws voor het wild en de verjonging van het bos, NOS Nieuws, zaterdag 27 september 2025. Laatst bezocht op 16 oktober 2025.