Wat hebben een vreemde Duitse krimi-serie, de beroemde keizerin Sissi, een landelijk gelegen rotonde en volkse maaltijden met elkaar te maken? Wel … .

Volgens de TheaterEncyclopedie is een klucht een kort toneelstuk met een volks karakter, een subgenre van komedie. In een klucht komen zowel fysieke grappen als woordgrappen voor. De verhaallijnen zijn vaak ietwat vergezocht met elementen als vermommingen, persoonsverwisselingen, overspel en achtervolgingen. Entree de Duitse Kriminalkomödie Eberhoferkrimi [1], oorspronkelijk verschenen als filmserie in de bioscoop, en pas later op TV.

In Duitsland is alles original Deutsch op TV, of nagesynchroniseerd, en daarmee alsnog Duits. Dus we wisten dat we iets in het Duits gingen kijken, ’s avonds al wat later op een hotelkamer tijdens een paar dagen weg, in 2024.

Wij zagen bij toeval aflevering 1 van de Eberhoferkrimi op de Duitse TV. 13 jaar nadat die aflevering voor het eerst was vertoond in de bioscoop. We kenden de serie totaal niet, ook niet van naam. Maar het bleek een grappige krimi te zijn, met ook een beetje zwarte humor, vol met relatieproblemen ook. Het deed ons inderdaad meteen denken aan de ooit zo populaire kluchten, toneelstukken die ook met enige regelmaat op TV verschenen in Nederland, in de vorige eeuw.

Sinds onze terugkomst in Nederland nog wat andere afleveringen gezien op de Duitse TV. Ze zenden ze echter nu door elkaar uit, niet in chronologische volgorde. Hierdoor zijn de door elkaar lopende verhaallijnen soms echt niet te volgen, wat het klucht gevoel alleen maar versterkt. Aan het eind van elke aflevering hadden wij een soort van wereldvreemd gevoel. En dat is toch apart, en zeldzaam.

Al in aflevering 1 werd regelmatig over een grote rotonde gereden, een aandachttrekkende eigenaardigheid, een echte gimmick in de serie. Een rotonde in het groene land. In de krimiserie ligt het vlakbij het fictieve dorp Niederkaltenkirchen, de woonplaats van politie-inspecteur Franz Eberhofer. In werkelijkheid ligt het vlakbij het dorpje Frontenhausen, in Oost-Beieren, Zuid-Duitsland. De volle grotere boom uit aflevering 1 is jammer genoeg van de rotonde verdwenen; vandalisme. Er is een nieuwe kleine jonge boom aangeplant.

Franz-Eberhofer-Kreisel: zelf 6 rondjes achterelkaar op gereden in 2025!

Sinds 2018 heet de rotonde zelfs Franz-Eberhofer-Kreisel, naar de hoofdpersoon. Een andere hoofdpersoon is Rudi Birkenberger. Samen staan ze tegenwoordig op een meer dan manshoge display midden op de rotonde [2]. Men is trots op de krimi, dat is wel duidelijk. Aan de andere kant van de platte display staan ze nog een keer, maar dan gespiegeld. Inmiddels wordt de rotonde wel de beroemdste rotonde van Duitsland genoemd.

Toen wij er waren, in de zomer van 2025, waren er nog veel meer mensen die op de foto wilden met de display. Er werd keurig op elkaar gewacht zodat iedereen zonder onbekenden op de foto kon. Er is zelfs een parkeerplaats aangelegd, vlak naast de rotonde, voor een kleine 10 auto’s (en motoren). En die parkeerplaats werd goed benut. Er zijn duidelijk nog meer fans. Iedereen ging in ieder geval met een brede lach op de foto.

Allemaal leuk en aardig natuurlijk, maar wanneer gaan we het hebben over de beroemde keizerin Sissi? Geduld is een schone zaak.

Wat ook meteen de aandacht trok op TV, was dat elke aflevering de naam van een gerecht in de titel heeft. En dat geldt voor alle afleveringen. Ze aten in alle afleveringen die wij gezien hebben de gerechten die in de titel genoemd worden. Nu nog de andere afleveringen bekijken. Maar we hebben een vermoeden.

Want het is te leuk om de afleveringen, en daarmee de gerechten, niet op te noemen. Het complete lijstje tot nu toe is als volgt:

• Dampfnudelblues (met stoomknoedels – 2013)
• Winterkartoffelknödel (met winteraardappelknoedels – 2014)
• Schweinskopf al dente (met varkenskop beetgaar – 2016)
• Grießnockerlaffäre (met griesmeelknoedels – 2017)
• Sauerkrautkoma (met zuurkool – 2018)
• Leberkäsjunkie (met leverkaas – 2019)
• Kaiserschmarrndrama (met gekaramelliseerde pannenkoek – 2021)
• Guglhupfgeschwader (met tulband – 2022)
• Rehragout-Rendezvous (met hertenragout – 2023)
• Steckerlfischfiasko (met op een stok gegrilde vis – gepland voor 2026).

En daarmee zitten ze op een nog lagere frequentie dan Tatort Münster!

Welke van het bovenstaande lijstje zullen we eens gaan maken? Even afpellen.

In de Leberkäsjunkie aflevering moet de hoofdpersoon Eberhofer afslanken, terwijl hij zo dol is op bier en leverkaas. Met als detail dat Beierse leverkaas geen lever bevat! Na een lange dag en avond geeft hij het op en krijgt midden in de nacht toegang tot een slagerij.

Eberhofer mocht zelf na een woedeaanval van de slager een vierkante plak leverkaas afsnijden. Dat werd een enorm dik stuk Leberkäs dat tussen 2 helften van 1 Kaiserbrötchen beland [3]. Van die dingen. Waarom de slager hem midden in de nacht toeliet werd niet verteld, maar zal waarschijnlijk uit vriendschap zijn geweest.

Leberkäs zelf maken is veel werk. Doen we een andere keer, in de winter.

Met een brede lach ging iedereen ook bij een beeld van die Leberkässemmel op de foto. Die was een beetje verborgen achter de huizen van de hoofdstraat.

Op een klein bordje, waar de onthulling wordt gememoreerd, staat ook dat je er niet op mag klimmen.

Terug naar de maaltijdtitels van de krimi-serie.

Knödel kennen we al, uit de Harz regio. Ook gestoomd. Dampfnudel lijkt daarop. Winterkartoffelknödel is gewoon een knödel van aardappels. Van de varkenskop kennen we al varkenswangetjes (en ook guanciale) en hoofdkaas. En ouderwetse balkenbrij! Ik zou delen van een varkenskop eerder door en door verhitten in plaats van al dente, onderdeel van de beoogde humor?

Zuurkool is ook al eens langsgekomen. Hertenvlees nog niet, dat is bij ons echt meer iets voor in goede restaurants in de late herfst. De tulband laten we lopen. We hebben al genoeg cakes om te maken. Op een stok gegrilde vis is interessant bij een barbecue, maar zo’n apparaat hebben we niet in bezit.

Dus, we gaan licht gekaramelliseerde pannenkoek maken, Kaiserschmarrn. Aparte naam ook, voor pannenkoeken. Opgebouwd uit de woorden Kaiser (in het Nederlands keizer) en Schmarrn (in het Nederlands iets als prutswerk).

Die keizer is Keizer Frans Joseph, van Oostenrijk (en Hongarije). En toen zei mijn wederhelft ineens dat de naam Kaiserschmarrn haar zo bekend voor kwam. Ze zocht even in een boekenkast en inderdaad. Het recept staat op bladzijde 95 in het boek ‘Kok rond de klok’, 3e druk. Vermoedelijk uit 1980 of iets eerder, want als cadeau in 1980 gekregen. Bij het recept staat dat dit het lievelingsgerecht is van Keizer Frans Joseph, die van deze ‘schmarrn’ (dit liflafje) niet dik werd. Volgens het receptje in het boek moeten er in rum geweekte rozijnen in. In haar studententijd heeft ze het gerechtje gemaakt, mogelijk door die rum-rozijnen. Het gebruik van het woord liflafje is bijzonder want dat betekende oorspronkelijk smakeloze kost, later lekker maar niet voedzaam.

Nu denk ik dat keizers niet graag geassocieerd willen worden met prutswerk, smakeloos en niet voedzaam. Dus hoe zit dat? Zoals het betaamd zijn er verschillende oorsprongsverhalen voor Kaiserschmarrn. Een capita selecta.

De saaiste betreft keizer Frans Jozef die het na afloop van een jachtpartij in de buurt van Salzburg, Oostenrijk, zou hebben gegeten bij een berghut. Kaser betekent melker of kaasmaker in het Oostenrijks. De originele naam zou Kaserschmarrn of Hausschmarrn kunnen zijn. Omdat de keizer het heel lekker vond, maar honger maakt sowieso vele dingen lekker, werd het gerecht sindsdien Kaiserschmarrn genoemd. Wat een ‘i’ toevoegen al niet teweeg kan brengen. Dit verhaal impliceert een Oostenrijkse oorsprong.

Leuker is een ander verhaal. In 1854 trouwde Frans Jozef met zijn nicht Elisabeth Amalie Eugenie uit Beieren, Zuid-Duitsland. Elisabeth ondertekende haar brieven met Sisi – we zijn er bijna – een bijnaam ook gebruikt door haar familie. Maar Elizabeth werd pas echt beroemd in de wereld door de filmtrilogie Sissi – en we zijn er helemaal – uit de jaren 50 van de vorige eeuw. Want Sisi zou het recept van de stukken pannenkoek met suiker hebben meegenomen van Beieren naar Oostenrijk. Toen ze het aten vond de keizer het zo lekker dat het vanaf dat moment Kaiserschmarrn werd genoemd. Deze versie levert een Zuid-Duitse oorsprong van het gerecht.

Een onwaarschijnlijkere variant meldt dat het gerecht werd gecreëerd in 1854 ter gelegenheid van de bruiloft van Frans Jozef en Elisabeth. Het zou zijn opgedragen aan de nieuwe keizerin en zou daarom Kaiserinschmarrn zijn genoemd. Het dessert zou niet in de smaak zijn gevallen bij Sisi, maar wel bij de keizer. En weer gaat het Kaiserschmarrn heten. Maar een rommelig gerecht linken aan een keizerlijke bruiloft? Niets is uit te sluiten, maar een beetje onwaarschijnlijk is het wel.

Via Frans Jozef en Sisi kennen Duitsland, Oostenrijk en Hongarije Kaiserschmarrn, in Hongarije onder de naam Császármorzsa.

Kaiserschmarrn, daar gaat traditioneel een pruimencompôte bij. Er zijn inmiddels ook versies met kersen en appels.

In de Kaiserschmarrndrama aflevering eten Eberhofer en Birkenberger in het begin van de film in een kantine Kaiserschmarrn met rozijnen. Dit tot groot chagrijn van Birkenberger, die vindt dat rozijnen absoluut niet bij Kaiserschmarrn gegeten mogen worden. Het tweetal gaat zelfs met ruzie uit elkaar.

Iedereen heeft zo zijn en haar eigen toevoegingen aan het recept. Alles mag tegenwoordig.

En dat komt goed uit, want we hebben momenteel manden vol met rijpe appels. Met 2 verschillende soorten appels geplukt van onze eigen geënte appelboom. Appels bakken, dat doe je ook in appeltaart. Het internet vindt dat Goudrenetten, Jonagold, Elstar, Cox Orange en Granny Smith goed in appeltaart te gebruiken zijn. Kies wat jij lekker vindt.

Ook traditionele recepten voor Kaiserschmarrn verschillen nogal. De grootste verschillen zitten in de hoeveelheid vocht en meel, en de verhoudingen tussen de 2 ingrediënten. Sommigen zweren bij een dun, vloeibaar beslag, zoals bij pannenkoeken. Anderen bij een dik, lobbig beslag, zoals bij omeletten. De verhouding meel en melk hier gebaseerd op de verhoudingen in een roux.

Nog niet opeten (voor 1 persoon)

• 1 ei, ± 65 gram
• 25 gram tarwebloem
• 30 milliliter melk
• 15 gram ongezouten roomboter, voor de Kaiserschmarrn
• 2 x klont ongezouten roomboter
• poedersuiker, naar smaak
• ½ appel
• 2 x 15 gram kristalsuiker
• 1 volle theelepel kaneelpoeder
• beetje heet water

We hadden geen poedersuiker meer. Opgelost door kristalsuiker fijn te vijzelen.

We gebruiken een koekenpan met een diameter van 20 centimeter. Maak je het voor 2 personen, handig gezien de halve appel, neem dan 2 koekenpannen.

Aan het werk (30 minuten)

Laat de boter voor de Kaiserschmarrn op kamertemperatuur komen. Je kunt ook de boter smelten en weer af laten koelen.

Was de appel en schil deze. De schillen kan je nu opeten. Snij de appel in kwarten, verwijder het klokhuis en snij de appel dan in blokjes.

Verwarm boter in een koekenpan op halfhoog vuur. Voeg de stukjes appel, kristalsuiker en kaneel toe en meng alles door elkaar. De suiker zal zich hechten aan de stukjes appel. Af en toe roeren en 10 minuten bakken. Mocht het droogvallen en de stukjes appel te bruin worden dan een scheutje heet water toevoegen.

Nu de Kaiserschmarrn maken.

Splits het ei.

Doe de eidooier in een kom en voeg de kristalsuiker toe. Met een handmixer alles mengen tot het licht van kleur en een uniform geheel is geworden. Duurt een minuut.

Voeg de bloem via een zeef toe en roer dit door het ei/suiker mengsel.

Voeg de zachte boter en de melk toe en meng alles goed door elkaar.

Klop het eiwit op met een schone klopper aan de handmixer. Spatel vervolgens het eiwit rustig door het beslag.

Smelt een klontje boter op laag vuur in een koekenpan.

Schenk het Kaiserschmarrn beslag in de koekenpan. Met een spatel alles overhevelen. Laat het beslag garen op laag vuur. Laag vuur zodat de onderkant niet te donker wordt.

Het opletten begint als de randen aan de bovenkant droger worden.

Begint de bovenkant echt droog te worden, dan kan de lucht niet meer ontsnappen en dan begint de Kaiserschmarrn wat op te bollen. Hét moment om deze om te keren. Dat gebeurt op de traditionele manier.

Verdeel met een houten lepel eerst de Kaiserschmarrn in vier stukken en draai die daarna pas om.

Na een paar minuten elk van de 4 kwarten in grove brokken opdelen. 4 à 5 stukken schijnt standaard te zijn.

Leg de stukken Kaiserschmarrn op een bord en bestrooi met wat poedersuiker.

Verdeel de stukjes appel eroverheen.

Direct serveren.

Resultaat

Van een volkse maaltijd uit Beieren en/of Oostenrijk, via de beroemde keizerin Sisi en daarna Sissi, en het gebruik van het gerechtje in een Duitse krimi-serie, naar de beroemdste rotonde van Duitsland. Logisch toch?

De 1 vond het er als een eierkoek uitzien, lekker luchtig. Een ander vond het smaken als een luchtige en zoete pannenkoek. Een 3e persoon meldde dat het gewoonweg heerlijk was, de combinatie Kaiserschmarrn en licht gekaramelliseerde appel.

Kaiserschmarrn is een zeer geslaagd gerechtje dat tussen een omelet – met opgeklopt eiwit zoals bij de la Mère Poulard, daar wel met meer eieren – en een pannenkoek – een mix van ei en melk met minder eieren – inzit.

En daarmee behoort Kaiserschmarrn tot een eigen categorie baksels. Terecht.

Referenties

1. Een overzicht van Eberhoferkrimi, op Wikipedia. Laatst bezocht op 6 oktober 2025.
2. Franz-Eberhofer-Kreisel, op de website van Tourisme in Oost-Beieren. Laatst bezocht op 6 oktober 2025.
3. Franz Eberhofer, Leberkäsjunkie!, ARD Mediathek op Facebook. Laatst bezocht op 6 oktober 2025.